THIẾU ĐIỆN – NGUY CƠ ĐÃ CẬN KỀ

Hơn 10 năm qua, với nỗ lực của EVN và sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, việc cung ứng đủ điện cho phát triển kinh tế và dân sinh đã đảm bảo rất tốt, điện đã kéo về tận thôn bản & hải đảo xa xôi với 100% xã và 99,6% hộ dân đã có điện lưới quốc gia; Quy mô hệ thống điện của Việt Nam đã vươn lên đứng đầu Đông Nam Á;

Tuy nhiên, tháng 5 và 6 vừa qua miền Bắc lại thiếu điện, có lúc lên đến trên 5.000MW. Việc cắt điện luân phiên giữa trời nóng như đổ lửa làm dân thì khốn khổ còn các Doanh nghiệp thì khốn đốn; Ước thiệt hại vật chất do cắt điện khoảng 1,4 tỷ USD (theo Ngân hàng Thế giới); thiệt hại có lẽ còn lớn hơn là Môi trường đầu tư FDI bị mất điểm nghiêm trọng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu đang ngày càng khốc liệt;

Việc thiếu điện đã được dự báo từ nhiều năm trước khi Quy hoạch điện 7 (QHĐ7) không được thực thi nghiêm túc, không khó để nhận ra điểm chung đó là “CHẬM”: chậm cả Nguồn và Lưới điện, chậm cả chuỗi cung ứng và thậm chí cả ban hành cơ chế chính sách;

Kết thúc QHĐ7, điện than và khí mới đưa vào vận hành khoảng 82%, còn đường dây 220kV và 500kV thì chưa đạt nổi 60% – Thiếu điện là không thể tránh khỏi, dù nhu cầu điện đã tăng chậm lại do ảnh hưởng của Covid 19;

Nguyên nhân “CHẬM” thì có nhiều, nhưng lớn nhất vẫn là: vướng đền bù GPMB và chồng chéo các quy định pháp lý cũng như các quy hoạch ngành chưa có hướng dẫn giải quyết; Đặc biệt nguy hiểm hơn đó là chưa có chế tài đủ mạnh cho việc CHẬM, dù thiệt hại kinh tế do CHẬM gây ra là vô cùng lớn;

Dù QHĐ8 đã được phê duyệt (cũng chậm hơn so với kế hoạch), nhưng chưa thấy giải pháp đột phá nào cho việc “CHẬM” nêu trên; đến nay vẫn CHẬM ra kế hoạch triển khai và đặc biệt là CHẬM ra cơ chế chính sách để thu hút đầu tư khi nhu cầu nguồn vốn lên đến 135 tỷ USD từ nay đến 2030 và thời gian triển khai 1 dự án nguồn điện lớn cần 7-10 năm;

Nguồn vốn lớn trên cần được “xã hội hóa” với sự tham gia của các Nhà đầu tư trong nước và Quốc tế, tuy nhiên họ chỉ xuống tiền khi thấy có lợi nhuận và đảm bảo an toàn với cơ chế chính sách phù hợp và dài hạn; rất nhiều bài học đau đớn trong đầu tư vào NLTT vừa qua cần được mổ xẻ để làm tốt hơn trong thời gian tới;

Trước mắt cần phát động “tiết kiệm điện” sâu rộng trên cả nước và có chính sách giá điện phù hợp để thúc đẩy tiết kiệm và thu hút đầu tư. Việc giá đầu vào theo thị trường còn giá đầu ra bị kiểm soát đang làm Thị trường điện nước ta méo mó và kém hấp dẫn;

Những ai cho rằng nếu áp dụng giá điện theo thị trường thì nền kinh tế không chịu đựng được xin hãy nhìn sang Thái Lan và Indo thời kỳ khủng hoảng năng lượng vừa qua, và đặc biệt những ngày cắt điện luân phiên tháng 5, tháng 6 với những thiệt hại trực tiếp, gián tiếp đã nói ở trên;

Đừng để các nhà đầu tư chuyển hướng sang thị trường khác dù Việt Nam rất ổn định về Chính trị, nhưng lại bất ổn về Điện và Cơ chế Chính sách./.

Bùi Văn Thịnh – Chủ tịch HH Điện gió & Mặt trời Bình Thuận